چكيده‌اي از كتاب «كليد فهم قرآن»

شريعت سنگلجي

 

حضرت آيت الله حاج شيخ شريعت سنگلجي از بنيانگذاران مكتب بازگشت به قرآن و مبارزه با خرافات در ايران به شمار مي رود. اين حركت در نيمة اول قرن بيستم ميلادي (قرن چهاردهم هجري شمسي) در ايران آغاز شد.

اساس اين گرايش تكيه بر قرآن است و تاكيد بر اينكه تمام عقايد واعمال بايستي هماهنگ با قرآن باشد، وضمنا اين گرايش نو و تجدد قرآني بر اين امر تاكيد مي نموده كه قرآن كتاب روشن و واضحي است و بدون نياز به رجوع به روايات واخبار قابل فهم است.

در اين راستا مرحوم شريعت سنگلجي اين كتاب ارزشمند خود را كه «كليد فهم قرآن» نام دارد، برشتة تحرير درآورد.

در آغاز اين كتاب شيخ سنگلجي مبحث عدم تحريف قرآن مطرح كرده، و با آوردن شواهدي از  گفتارهاي علماي بزرگ شيعه ثابت نمود كه عقيدة علماي اصولي و بزرگ شيعة اماميه اين است كه قرآني كه امروز در دست همة مسلمانان دنيا است همان قرآني هست كه بر سينة پيغمبر نازل شده بود و هيچ گونه تحريفي و يا نقصي بر آن وارد نشده‌است.

سپس شيخ سنگلجي، در اين كتاب، از متروك شدن قرآن ميان مسلمانان و مخصوصا شيعيان دوران خود فرياد مي زند، و آنها را به سوي بازگشت به روش سلف صالح و مرجع قرار دادن قرآن در همة امور دين دعوت مي‌نمايد، ومعتقد است كه علت تمام گرفتاريهاي مسلمانان ومخصوصا شيعيان كشور خود دوري از قرآن مي باشد، واينكه آنها بجاي مراجعت به قرآن براي گرفتن عقايد دين خود، بيشتر متوسل به كتب تصوف و فلسفه و اعتزال مي شوند.

ايشان در برابر كساني كه قرآن را غير قابل فهم براي تودة مردم مي‌دانند، موضع گرفته و اصرار مي‌ نمايد كه قرآن كاملاً قابل فهم است، ودايرة متشابه آن بسيار محدود است، واگر همة مسلمانان قرآن را مرجع اول واصلي خود در همة امور دين قرار دهند تمام اختلافات و نزاعهاي فِرَقِ اسلامي از بين خواهد رفت.

در اين كتاب مرحوم سنگلجي مباحث ارزشمندي مربوط به فهم قرآن مطرح مي‌نمايد  كه مهمترينشان مباحث ذيل مي باشد:

فهميدن قرآن مبتني بر شناسائي اسباب نزول است.

فهم قرآن محتاج بشناختن احوال عرب در آن عصر مي‌باشد.

قرآن آنچه را كه متعلق بدين و شريعت است در بر دارد.

احكام شريعت در قرآن كلّي و محتاج بسنّت است.

قرآن را ظهري و بطني است و مراد از ظاهر مفهوم عربي و مراد از باطن فهم مراد و مقصد قرآنست.

براي هريك از ظاهر و باطن قرآن شرطي‌است: شرط ظاهر آنستكه موافق لغت عرب باشد و مخالف با شرع نباشد، و شرط فهم باطن قرآن موافقت با لغت عرب و شهادت شرع است و تأويلات فرقه باطنيه باطل ميباشد.

تفسير برأي و تقسيم آن بجايز و ممنوع.

مقاصد قرآن در وضع شريعت و احكام.

ناسخ و منسوخ قرآن.

محكم و متشابه قرآن و بيان حقيقت آن.

سوگندهاي قرآن.

فواتح سور قرآن.

حكمت نزول قرآن بطور تدريج و مفرق و منجم.

امثال قرآن.

قرآن براهين بر اصول ايمانرا دربردارد.

معالجة قرآن مرض تقليد را.

قرآن و حريت نفس.

قرآن و حريت عقل.

ادله قرآن بر اثبات خالق جهان: دليل عنايت - دليل اختراع - دليل اختلاف - دليل فطرت.

توحيد قرآن و دليل قرآن بر توحيد فاعليت.

 دلايل قرآن بر اثبات نبوت عامه و اثبات نبوت پيغمبر آخر الزمان.

ادلة قرآن بر بَعْث و بر بقاي نفس بعد از خراب بدن.

قيامت و معاد در نظر قرآن.

 

 
در باره ما
احاديث مهدي
مسأله خمس
توحيد عبادات
فتح البيان
نصوص امامت
زيارت و زيارتنامه
خرافات وفور
اسلام و رجعت
راه نجات
تئوري امامت
راه نجات ج2
كليد فهم قرآن
نقد و بررسي